Κινούμενη άμμος

Όχι δεν τρόμαξα όταν άρχισα να βουλιάζω μέσα της. Με τραβούσε αργά, με ηδονικές, περιστροφικές κινήσεις. Ήδη είχε καταπιεί τον μισό κορμό μου και άκουγα ξεκάθαρα τα γουργουρητά, τους αναστεναγμούς, τους υγρούς κλαυθμούς της. Πως βρέθηκα σε αυτόν τον λασπώδη καταπιόνα; Τυχαία. Αλλά δεν οικτίρω την τύχη μου για αυτό. Γιατί, όπως ένα έντομο θυσιάζεται για να τραφεί το σαρκοβόρο φυτό που το αιχμαλώτισε, έτσι και γω δέχτηκα την αυτο - εκμηδένιση προς χάριν του  άγριου και τυφλού αυτού βιοσυστήματος. 

Ηθική βλάβη

Με εξέπληξε βαθιά το γεγονός ότι ο Κ. μου έκανε αγωγή για ηθική βλάβη. Δεν είναι σπάνιο, βέβαια, στα ιατρικά χρονικά ο ασθενής να ενάγει τον θεράποντα γιατρό του για σφάλματα και παραλείψεις που περιπλέκουν την κατάσταση της υγείας του. Πόσα ψαλίδια δεν έχουν ξεχαστεί μέσα σε κοιλιές, πόσα φάρμακα δεν έχουν προκαλέσει αναπάντεχες παρενέργειες. Τα ιατρικά σφάλματα έχουν προκαλέσει ακόμα και αδόκητους θανάτους, πυροδοτώντας την γενική θυμηδία του κόσμου, που πολλές φορές αναγκάζεται να στραφεί σε ανατολίτικες θεραπευτικές πρακτικές, ούτως ώστε να μην επαληθευθεί το γνωστό ρητό "η εγχείριση πέτυχε, ο ασθενής απεβίωσε".
Στην περίπτωσή μας όμως δεν υπήρχε καμία τέτοιου είδους επιπλοκή. Τουναντίον είχαμε δουλέψει πολύ παραγωγικά και πολύ αποτελεσματικά με τον Κ. Κατά την διάρκεια της θεραπευτικής διαδικασίας, μάλιστα, είχαμε καταφέρει να συνεργαστούμε τόσο καλά που, τολμώ να πω, αναπτύχθηκαν αρκετά θερμά, φιλικά αισθήματα μεταξύ μας.

Όταν πρωτογνώρισα τον Κ. έμοιαζε να πνίγεται μέσα σε μια θάλασσα ασύνδετων συναισθημάτων. Κατατρυχόταν από κατάθλιψη, παραισθήσεις, σύνδρομο καταδίωξης. Ένας άνθρωπος πραγματικά χαμένος. Από μέσα έβραζε, από έξω ησυχία. Τρομερά ευαίσθητος, με δέρμα άσπρο σαν το γάλα. Άπλωνε διαρκώς αντηλιακή κρέμα στο πρόσωπό του. Συν τοις άλλοις πίστευε ότι έπασχε από βαμπιρισμό  και ότι ο ήλιος του προκαλούσε εγκαύματα. Τόσο λυπημένος που θα μπορούσε "να περάσει από μέσα του ένα σμήνος χελιδόνια" - κάπως έτσι δεν το λέει ο ποιητής;-. Στις πρώτες μας συνεδρίες παρέμενε σιωπηλός σαν ερμητικά κλειστό κουτί.Υποψιαζόμουν ότι μέσα σε αυτό το "κουτί" υπήρχαν τριαντάφυλλα, υάκινθοι και γιασεμιά αλλά για πολύ καιρό δεν έβρισκα τρόπο να τα κάνω να ανθίσουν. Το εσωτερικό του ρολόι βρισκόταν σε απόλυτη αποδιοργάνωση και γω έπρεπε να τον βοηθήσω να το κουρδίσει..

Απέφυγα από την αρχή την φαρμακευτική αγωγή. Μια τεχνική που χειρίζομαι σε τέτοιες περιπτώσεις είναι η ακόλουθη. Συνταγογραφώ στο τέλος της συνάντησης μια σειρά ψυχοτρόπων ουσιών και στη συνέχεια σχίζω επιδεικτικά την σελίδα που μόλις υπέγραψα μπροστά στα έκπληκτα μάτια του ασθενούς. Είναι ένας τρόπος να ενισχύσω ή να εγκαθιδρύσω την λεγόμενη θεραπευτική συμμαχία.

Οι μήνες που ακολούθησαν ήταν και για τους δυο μας μια μεγάλη πνευματική περιπέτεια, μια οδοιπορία στο χείλος του γκρεμού, μια αποστολή προς αναζήτηση του ιερού Γκράαλ, που στην προκειμένη περίπτωση αντιπροσώπευε το δισκοπότηρο της ψυχικής ισορροπίας. Δεν ήταν καθόλου εύκολη περίοδος. Ο Κ. όπως συνηθίζουν όλοι οι έξυπνοι άνθρωποι κατά την διάρκεια της ψυχοθεραπείας πρόβαλε πολύ έντονη αντίσταση. Aκόμα και όταν καταφέρναμε μια πρόσκαιρη νίκη εναντίον του ασυνειδήτου του, οι παλινδρομήσεις ήταν πάμπολλες και απογοητευτικές. Πολλές φορές νιώθαμε ότι βαδίζουμε πάνω σε κινούμενη άμμο, ενώ άλλες φορές ότι κάνουμε βήματα στον αέρα.

Μετά από μεγάλη προσπάθεια και με την συνεπικουρία του χρόνου τα συμπτώματα άρχισαν σιγά σιγά να οπισθοχωρούν. Και όταν φτάσαμε στο αγαστό σημείο όπου αρχίζει να θάλλει  η ίαση, αποφασίσαμε να διακόψουμε τις συνεδρίες. Ίσως εκεί να έγκειται η ιατρική "αμέλεια". Ίσως ήταν λίγο νωρίς για να τον αφήσω.

Μετά από λίγο καιρό λοιπόν, μου κοινοποιήθηκε η παράλογη αγωγή  για ηθική βλάβη, η οποία αναλυόταν διεξοδικά μάλιστα σε τριαντασέλιδο δικόγραφο. Στο μυαλό μου άρχισαν να σφυρίζουν φράσεις όπως: "επαναφορά σε μια αβίωτη πραγματικότητα", "ακούσια και δόλια αποπομπή", "χωρίς όπλα, δίχως εφόδια", "σπαράσσοντας" κτλ. Με κατηγορούσε ότι τον έφερα σε μια κατάσταση συνειδητότητας μη βιώσιμη. Ότι ενώ είχε γλιτώσει από την κατάθλιψη τώρα έπεσε στην απελπισία. Ότι ενώ οι παραισθήσεις υποχώρησαν, βρέθηκε αντιμέτωπος με μια σκληρή και παράλογη πραγματικότητα που δεν μπορούσε να διαχειριστεί. Και ότι ενώ εγκατέλειψε την ακραία ιδέα πως ήταν βαμπίρ, φοβόταν ότι όλοι οι άλλοι γύρω του είναι βρικόλακες και θέλουν να του πιουν το αίμα (σε συμβολικό επίπεδο - όπως, γραπτώς, μου διευκρίνιζε).

Το βασικό του πρόβλημα όμως ήταν ότι δεν μπορούσε πλέον να εκφραστεί καλλιτεχνικά και συγκεκριμένα να γράψει ποίηση. Ήταν ένα χόμπυ στο οποίο επιδιδόταν με περίσσειο πάθος υπό το κράτος της προηγούμενης ψυχολογικής του κατάστασης. Τώρα θεωρούσε τον εαυτό του παροπλισμένο, ανίκανο και απρόθυμο για ποίηση, αν και εγώ ποτέ δεν τον αποθάρρυνα στην εν λόγω δραστηριότητα. Καθώς διάβαζα σταυρωτά την πολυσέλιδη αγωγή κάπου πήρε το μάτι μου και την λέξη "ευνουχισμός".

Αρχικά θεώρησα ότι ο Κ. υποτροπίασε και αντιδρούσε με αυτόν τον ακατανόητο τρόπο επειδή το ασυνείδητο του είχε αναλάβει πάλι τα ηνία (να διευκρινίσω εδώ ότι πολλές φορές έχω την τάση να ταυτίζω το Ασυνείδητο με την Ασθένεια. Είναι μια πρακτική που εκνευρίζει τους συναδέλφους μου και σοκάρει τους ασθενείς μου αλλά με βοηθάει να ξεκαθαρίζω τον στόχο μου). Επικοινώνησα μαζί του (με τον δικηγόρο του) και του ζήτησα να ξαναρχίσουμε την ψυχοθεραπεία. Ο εκπρόσωπος της νομικής επιστήμης απάντησε αρνητικά. Μετά του ζήτησα μια συνάντηση για διακανονισμό. Πάλι έλαβα αρνητική απάντηση.

Στην συνέχεια αναγκάστηκα να προσλάβω και εγώ δικηγόρο, ο οποίος με διαβεβαίωσε ότι η υπόθεση ήταν παιχνιδάκι και θα ότι θα κερδίζαμε σίγουρα. Διαφωνήσαμε βέβαια για το ποια υπερασπιστική γραμμή θα ακολουθούσαμε. Εγώ ήθελα να βασιστούμε σε μια μπεκετική αρχή: (στην ψυχοθεραπεία) η επιτυχία μας έγκειται στο ότι συνήθως αποτυγχάνουμε. Δυστυχώς η βαθύτερη αλήθεια που κρυβόταν στο τσιτάτο δεν μπορούσε να γίνει κατανοητή από τον δικηγόρο μου. Αυτός επέμενε σε ένα δικής του εμπνεύσεως δικονομικό - φιλοσοφικό παράδοξο το οποίο συνοψιζόταν στα εξής: αν ο Κ. δεν είχε θεραπευτεί, δεν θα ήταν ποτέ σε θέση να μας κάνει αγωγή και να ζητάει αποζημίωση - εφόσον ήταν άβουλος και χαμένος στον κόσμο του. Δεν θα ήταν σε θέση να κερδίσει χρήματα από μας, να κάνει καλό στον εαυτό του δηλαδή. Άρα, αν το δικαστήριο τον δικαιώσει και λάβει το χρηματικό ποσό που του επιδικαστεί, αυτομάτως ακυρώνεται ο λόγος που έκανε την αγωγή: δεν ζημιώθηκε από την όλη υπόθεση - ίσα ίσα ωφελήθηκε.
"Για να φτάσουμε στο επιθυμητό αποτέλεσμα θα πρέπει πρώτα να χάσουμε την υπόθεση" σχολίασα.
"Αυτό προσπαθώ να σας εξηγήσω! Είναι αδύνατον να χάσουμε στο τέλος.""Και τα κουραφέξαλα για την ποίηση και την χαμένη έμπνευση;", "Αυτά δεν θα γινόταν αποδεκτά από κανένα δικαστήριο".

Όπερ και εγένετο. Μόνο που το σεβαστό δικαστήριο παρέκαμψε την δικονομική παγίδα της υπεράσπισης με μια σολωμόντεια λύση. Μου επιδίκασε να ξαναρχίσω συνεδρίες με τον Κ. Αυτή την φορά όμως ο στόχος ήταν να τον επαναφέρω στην προηγούμενη ψυχική του κατάσταση, αυτήν που τόσο όψιμα αντιλήφθηκε ότι προτιμά! Οι απανωτές ενστάσεις μας απερρίφθησαν. Το δικαστήριο αδιαφορούσε αν η απόφαση αντέβαινε στον όρκο του Ιπποκράτη...

Θα έπρεπε λοιπόν να πάρουμε τον επικίνδυνο και κρημνώδη δρόμο του γυρισμού. Επιστροφή στα Τάρταρα της ψυχικής ασθένειας. Αποστολή: να ξαναδεθούν οι (λυμένοι) κόμποι του γόρδιου δεσμού. Ανήκουστα πράγματα. Η ιδέα και μόνο μου προκαλούσε λύσσα. Και πως να κάνω κάτι τέτοιο; Με ποια κατάρτιση; Με ποια ηθική νομιμοποίηση;

Κλονίστηκα με την υπόθεση ότι σε μια μακρινή δυστοπία θα παραλαμβάνουμε φυσιολογικούς ανθρώπους και θα τους μετατρέπουμε σε μη λειτουργικούς. Θα σκάβουμε το χώμα όχι για να φωτίσουμε το υπέδαφος, αλλά για να θαφτούμε ζωντανοί μέσα σε αυτό...

....

Έχουν περάσει δύο χρόνια από την επονείδιστη δικαστική απόφαση. Ο Κ. είναι ακόμα "καλά". Ενώ εγώ βρίσκομαι πίσω από τα κάγγελα του ψυχιατρείου. Οι συνεδρίες μας συνεχίζονται.

Βαβέλ

Όλοι μιλούσανε ακατάληπτες γλώσσες. Κανείς δεν μπορούσε να συνεννοηθεί με κανέναν. Κάποιοι θέλαν να γίνει αυτό το έργο, ενώ άλλοι είχαν αντίθετη γνώμη.

Τώρα καταλάβαμε ποιος είναι ο πύργος της Βαβέλ. Εννοήσαμε τον βαθύτερο συμβολισμό του. Οι φωνές μες στο κεφάλι μας... Εμείς είμαστε ο πύργος της Βαβέλ. Το σώμα μας, ο εαυτός μας.

qsim

Δεν χορεύω αργά και μυστηριακά. Ούτε περπατάω στον βυθό. Δεν κινούμαι σε έναν χώρο αντιβαρύτητας. Πάσχω από μια σπάνια ασθένεια σύμφωνα με την οποία μετράω τον χρόνο σε μονάδες qsim (= μονάδα χρόνου 5 δευτερολέπτων -  η μικρότερη υποδιαίρεση χρόνου που χρησιμοποιούν στην Ταγγέρη - το πρόβλημα είναι ότι δεν έχω πάει ποτέ στο Μαρόκο).

Έκοψα τα δάχτυλα

Έκοψα τα δάχτυλα μου και τα φύτεψα στο χώμα. Θα περίμενε κανείς να φυρτώσουν χέρια ή να βλαστήσουν – σαν βρύα – δαχτυλικά αποτυπώματα. Ακόμα δεν έχει βγει τίποτα. Το ξέρω όμως, κάποτε ένας τρυφερός βλαστός σαν χάδι θα ξεπεταχτεί από το υγρό έδαφος. Μεγαλώνοντας θα βγάλει κλαδιά άγριων χειρονομιών και αυτά με την σειρά τους θα αγκαλιάσουν ή θα πνίξουν ανθρώπους.
Στο μεταξύ κοιτάω με αδημονία τον ουρανό. Ενώ, σε μια άκρη του δωματίου, το λαούτο μου μοιάζει να 'χει πεθάνει.

Αντιβιβλιοθήκη

Το σχέδιο ξεκίνησε πριν από τριάντα περίπου χρόνια. Εμπνευστής και πρωτεργάτης υπήρξε ένας ρακοσυλλέκτης.

Ο εν λόγω ζητιάνος, ψαχουλεύοντας τους κάδους έξω από εκδοτικούς οίκους, για να βρει τίποτα προς βρώσιν, έπεφτε συνεχώς πάνω σε πεταμένα χειρόγραφα απορριφθέντων μυθιστορημάτων, τα οποία και μάζευε σκεπτόμενος ότι θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν τις κρύες νύχτες του χειμώνα ως προσάναμμα φωτιάς. Για να περνάει τον ελεύθερο χρόνο του όμως αποφάσισε να διαβάσει μερικά από αυτά, πριν τα κάψει. Προς μεγάλη του έκπληξη διαπίστωσε ότι πολλά από τα απορριφθέντα χειρόγραφα είχαν μεγάλο ενδιαφέρον. Τότε γεννήθηκε στο μυαλό του η ίδρυση της “Αντιβιβλιοθήκης”. Ένας χώρος έκθεσης όλων των βιβλίων που είχε ήδη περισυλλέξει και όλων αυτών που θα έβρισκε στο μέλλον.

Ξαφνικά η ζωή του απέκτησε όραμα. Στρατολόγησε και άλλους ζητιάνους στον σκοπό του, χρησιμοποιώντας ως εργαλείο πειθούς τις υποσχέσεις και το ψέμα. Πολύ σύντομα μια λεγεώνα αστέγων έκανε καθημερινές επιδρομές στους κάδους έξω από εκδοτικούς οίκους, ψάχνοντας, εκτός από μισοχαλασμένες κονσέρβες και πεταμένα φαγητά, τους πνευματικούς μόχθους ανωνύμων συγγραφέων.

Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Μέσα σε λίγους μήνες η Αντιβιβλιοθήκη ήταν έτοιμη για εγκαίνια. Τα βιβλία εκτέθηκαν σε ένα εγκαταλελειμμένο εργοστάσιο πολτοποίησης χαρτιού. Τέτοιοι εναλλακτικοί χώροι προσελκύουν πάντα την προσοχή του κοινού. Και όντως η ανταπόκριση του κόσμου ήταν πολύ θερμή. Τόσο που σε λίγους μήνες άρχισαν να ανοίγουν και άλλες "Αντιβιβλιοθήκες" σε ολόκληρο τον κόσμο.

Στις μέρες μας οι “κανονικές” βιβλιοθήκες έχουν μαραζώσει. Κανείς δεν πατάει το πόδι τους σε αυτές. Τα παραδοσιακά βιβλιοπωλεία έχουν βάλει λουκέτο. Ενώ οι περισσότεροι εκδοτικοί οίκοι έχουν μετατραπεί σε σούπερ μάρκετ. Ο κόσμος αναζητά την τέρψη της ανάγνωσης σε Αντιβιβλιοθήκες. Σύντομα βέβαια και αυτή η τάση θα φτάσει σε ένα τέλμα. Αν δεν υπάρχουν εκδοτικοί οίκοι που απορρίπτουν και πετάνε στα σκουπίδια χειρόγραφα, με ποιον τρόπο θα ανατροφοδοτούνται οι Αντιβιβλιοθήκες;

Ο εμπνευστής του σχεδίου, πρώην ρακοσυλλέκτης και τώρα πρόεδρος της παγκόσμιας ένωσης αντιβιβλιοθηκονόμων λέει ότι οι συγγραφείς αφού ολοκληρώσουν το εκάστοτε πόνημά τους θα πρέπει να το ρίπτουν πάραυτα στα σκουπίδια. Η διαδικασία εύρεσης θα είναι πολύ πιο δύσκολη. Αλλά αυτός είναι ο μόνος τρόπος να συνεχίσει να λειτουργεί το σύστημα.

Ημιτελή κτίσματα

Δεν μας κάνουν εντύπωση τα νεόδμητα κτήρια. Αλλά μας αρέσουν πολύ τα μισοτελειωμένα και τα εγκατελειμένα. Αυτά που για κάποιο λόγο άφησαν τις οικοδομικές τους εργασίες στην μέση και έμειναν ανολοκλήρωτα. Θαυμάζουμε αυτά τα κτίσματα και φαντασιωνόμαστε να μέναμε εκεί. Χωρίς τοίχους, χωρίς πόρτες και παράθυρα, χωρίς έπιπλα, μόνο με αέρα. Πιστεύουμε ότι υπάρχει μια ζεστασιά στην παραίτηση, στην έλλειψη ασφάλειας και στην απόλυτη έκθεση...

Κατά βάθος, τα κτήρια αυτά θέλγουν την ψυχή μας γιατί μοιάζουν με τα έργα μας, που μένουν σχεδόν πάντα ημιτελή. Χωρίς τοίχους, χωρίς κολόνες, χωρίς πατώματα. Καλούν άλλους ανθρώπους να ρθουν να τα κατοικήσουν και να βρουν αυτή την λεπτή ποιότητα θαλπωρής. που όπως είπαμε υπάρχει, εν γένει, στην παραίτηση, στην έλλειψη ασφάλειας και στην απόλυτη έκθεση.